Zdrowie

Wyspy Greckie

Sport

Kuchnia grecka to ten dzial sztuki kulinarnej wywodzacej sie i charakterystycznej dla Grecji i Greków. Jest zazwyczaj postrzegana jest jako zdrowa i prosta. Wina greckie sa dosc dobre i znane. Podstawowe terminy:

Kuchnia grecka

W lyku chlodnej retziny rozpuszcza sie zmeczenie i zar letniego, greckiego dnia. Ale pierwsze podejscie do tego zywicznego wina nie zawsze konczy sie zachwytem. Czasami trzeba kilku dni, aby odkryc, ze nic nie pasuje lepiej do suvlaków, pity, pieczonej na ruszcie ryby, tzatzików i greckiej salatki niz wlasnie to zywiczne wino.

Kuchnia grecka to przede wszystkim radosc wspólnego biesiadowania. Dlatego posilek sklada sie z duzej liczby malych dan, które wszyscy jedza wspólnie. Wieczorem na stól oprócz greck salad, i tzatzików wjezdzaja smazone w ciescie kalmary, salatka z osmiornic z dodatkiem oliwy, pasta z pieczonych baklazanów utartych z oliwa i czosnkiem (pyszna, radzimy spróbowac), faszerowane pomidory, pieczone na ruszcie mieso, duszone jarzyny, frytki i bialy chleb, a do tego oczywiscie duzo wina. Grecy lubia jesc i cenia dobra kuchnie, potrafia wiec przejechac kilkadziesiat kilometrów tylko po to, zeby spedzic czas w knajpce, w której kucharz przygotowuje najlepsze w okolicy suvlaki (pieczone na ruszcie szaszlyki z wolowego lub jagniecego miesa). Wieczór ciagnie sie dlugo i nikt sie nie przejmuje, ze rano trzeba wstac do pracy, nikomu nie przeszkadzaja bawiace sie do pózna dzieci. Jest przeciez ciepla noc, ktos spiewa i gra na buzuki, a powietrze przesyca zapach rozmarynu i jasminów.

Rankiem pamieta sie jeszcze obfita kolacje spedzona z przyjaciólmi, dlatego sniadania nikt tu nie celebruje. Kawa i maly herbatnik wystarcza za poranny posilek. W porze lunchu przychodzi jednak czas na tzatziki - jogurt z czosnkiem i swiezym ogórkiem, greck salad - salatke z kawalków sera feta, pomidorów, ogórków i cebuli doprawiona dobra oliwa i oprószona oregano, do tego podaje sie rybe z rusztu lub goraca musake (rodzaj zapiekanki, której spód tworza ziemniaki albo baklazany, na nich warstwami uklada sie mielone mieso i pomidory, calosc polewa sosem beszamelowym i zapieka). Glówne danie greckiej kuchni stanowia wprawdzie suvlaki, ale ich znakomita i znacznie tansza wersja sa suvlaki pita - zawiniete w placek (pita) kawaleczki grillowanego miesa z pomidorami, ogórkami, cebula i sosem czosnkowym. Im bardziej pikantny sos, tym wieksza potrzeba, aby takie danie zakonczyc bardzo slodkim ciastkiem z miodem smazonym w glebokim tluszczu.

Suvlaki pita otwieraja bogaty rozdzial greckich przekasek, które ugasza glód nawet najwiekszych lakomczuchów. W sklepikach garmazeryjnych, cukierniach i na ulicznych straganach mozna kupic róznego rodzaju pity - ze szpinakiem, miesem i slonym serem albo przyrzadzane na slodko, posypane cynamonem i cukrem pudrem.

Kiedy upal meczy, lecz nie mozna skorzystac z uroków sjesty - madrego wynalazku Poludnia i Orientu - sily przywróci lodowata cafe frape (nesca ubita z kostkami lodu i odrobina cukru) albo przyrzadzana w tygielku i podawana w malenkich filizankach cafe greck. Ta kawa to filozofia codziennosci, ceremonial greckiego ranka, popoludnia i wieczoru. Kazdy jej lyk uczy radosci z pogodnego trwania, cieszenia sie zyciem, sloncem, chwila.

• arni - jagnie
• dolmadhes - mielone mieso z ryzem, zawiniete w liscie winogron
• elliniko - kawa po grecku (od: ellada, lub hellada)
• fasolia - fasola
• fetta - ser mocno osolony
• feta - potocznie, ser owczy slony, (wlaciwie to "feta" mozna nazwac kromke chleba ... lub inna kromke ... )
• gyros - mieso przygotowane na specjalnym palinisku, opiekane dookola (gyro - obrót)
• kotopoulo - kurczak
• kota - kura
• kokkineli - czerwone wino greckie z gatunku retsina
• moskari - cielecina z grilla
• mousaka - drobno posiekane mieso z baklazanem, sosem pomidorowym i serem
• ouzo - wódka z dodatkiem anyzku
• ouzo zumezes - przekaski z kawalków sera, chleba, kielbasy, osmiornic
• pastisio - gruby makaron z sosem smietanowym
• pisistaria - grill
• retsina - wino greckie z dodatkiem zywicy sosnowej, wystepuje w odmianach: bialej, rózowej, czerwonej
• risi - ryz
• souvlaki - szaszlyki z miesa jagniecego lub wieprzowego
• tigantes patates - frytki
• tzatziki - twaróg z czosnkiem i ogórkiem
• yemitsa - nadziewane: pomidory i papryka
• youvrelakia - kulki z miesa polane sosem jajeczno-cytrynowym
  

PRZEPISY

Avgolemono - grecka zupa cytrynowa Skladniki: 6-7 szklanek wywaru z kurczaka - 1/2 szklanki drobniutkiego makaronu - najlepiej w ksztalcie ryzu - 3 jajka - sok z dwóch cytryn - sól - swiezo zmielony czarny pieprz - kilka plasterków cytryny do przybrania Sposób przyrzadzania: Makaron gotujemy w wywarze z kurczaka zgodnie z instrukcja na opakowaniu. Gdy juz jest ugoto-wany, ubijamy jajka, laczymy je z sokiem z cytryny i lyzka stolowa zimnej wody. Ucierajac, powoli wlewamy do nich lyzke wazowa goracego wywaru, potem kolejna i jeszcze jedna. Nastepnie jajka wlewamy do wywaru, zupe zdejmujemy z ognia, mieszamy i doprawiamy sola i pieprzem. Zupe podajemy od razu przybrana plasterkami cytryny. Uwaga! Przy dodawaniu jajek trzeba bardzo uwazac, aby sie nie sciely - nie mozna juz doprowadzac zupy do wrzenia.	Cielecina po grecku Skladniki: - 1 kg cieleciny - 1/2 butelki czerwonego wina - 1 mala cebula pokrojona w kostke - 2-3 zabki czosnku - 2 puszki 400-g pomidorów - garsc ciemnych oliwek - 2 kolorowe papryki - 100 ml oliwy - maka - oregano - galka muszkatolowa - sól - pieprz - ew. szczypta cukru Sposób przyrzadzania: Na 1/4 oliwy usmazyc cebule, dodac czosnek i oregano, zamieszac. Troche wina zachowac, reszte wlac do cebuli razem z pomidorami w zalewie. Doprawic. Gotowac na malym ogniu. Cielecine pokroic w gruba kostke, posolic i popieprzyc, oprószyc maka. Obsmazyc na oliwie partiami, na rumiano. Dodac do sosu. Papryke pokroic w duze kwadraty, obsmazyc na tej samej patelni. Reszte wina wlac na patelnie, zagotowac, zeskrobac resztki z dna, razem z papryka i oliwkami dodac do sosu. Dusic razem, az mieso bedzie miekkie, a sos gesty.
Plaka grecka Skladniki: - szklanka ryzu - duza cebula - 2-3 zabki czosnku - 10 dag pieczarek - 3 lyzki koncentratu pomidorowego - 4 lyzki masla - 2-3 lyzki rodzynek - 10 dag kielbasy wieprzowej - 10 dag groszku konserwowego - straczek ostrej papryki - sól - pieprz i inne przyprawy - 2 szklanki bulionu Sposób przyrzadzania: W rondlu o grubym dnie stopic polowe masla i zeszklic na nim wczesniej obrana i drobno pokrojona cebule; czosnek rozcieramy z sola i dodajemy do smazenia; pieczarki po oczyszczeniu kroimy w paski, a kielbase w plasterki i takze dodajemy do garnka z cebula; po chwili wrzucamy umyty i osaczony (surowy) ryz; mieszamy i smazymy tak jeszcze ok. 5 min; na malej patelni roztapiamy reszte masla i smazymy przez ok. 2-3 min, oplukane i osaczone rodzynki dodajemy do ryzu i zaprawiamy koncentratem pomidorowym i szklanka goracego bulionu; dokladnie mieszamy i gotujemy ok. 3 min na dosc duzym ogniu, az ryz wchlonie plyn; doprawiamy sola i pieprzem i wlewamy pozostaly bulion; przykrywamy i gotujemy juz na malym ogniu przez ok. 20 min. Kiedy ryz wchlonie juz caly bulion, dodajemy drobno posiekana papryke i zielony groszek.	Salatka grecka Skladniki: - 2 duze lub cztery male pomidory - 2 ogórki - 1 mala czerwona cebula - 2 papryki w dowolnym kolorze - 4 duze kawalki sera feta - duza garsc oliwek (najlepiej greckie kalamata) - oliwa z oliwek Sposób przyrzadzania: Ogórki obrac i pokroic w grube, ukosne plastry, pomidory w ósemki lub grube plastry, cebule w plasterki. Na czterech talerzach ulozyc plastry pomidora i ogórka, na nich plasterki cebuli rozdzielone na krazki, calosc osolic i popieprzyc, na wierzch polozyc fete i garsc oliwek. Polac szczodrze oliwa. Podawac z pieczywem, którym poslugujemy sie, aby lakomie wyjesc z talerza oliwe z salatki, az do ostatniej kropelki.
Jogurtowy sos mietowy Skladniki: - 3 lyzki posiekanej miety - 1 jogurt naturalny 400 g - 1 lyzka mocnej oliwy - 1 maly ogórek - 2 lyzki posiekanej dymki - sól - pieprz - kumin. Sposób przyrzadzania: Ogórek utrzec, posolic, odstawic. Pozostale skladniki wymieszac, dodac odcisniety ogórek, doprawic, wstawic do lodówki. Podawac do smazonych kotlecików z kalarepki, pieczonych ziemniaków, grillowanych warzyw, szczególnie buraków.	Mussaka Skladniki: - 2 sredniej wielkosci baklazany - 2 lyzki oleju - 1 strak pokrojonej ostrej papryki - 2 sredniej wielkosci cebule - pokrojone - 3 wycisniete zabki czosnku - 75 dag zmielonego chudego miesa wolowego - 4 roztrzepane zóltka - 1/2 szklanki mleka - 3 male pojemniki jogurtu naturalnego - mielona papryka - sól - pieprz Sposób przyrzadzania: Pokroic baklazany w poprzek w plastry o grubosci 0,5 cm. Posolic i odstawic na godzine. Na srednim ogniu smazyc na oleju, mieszajac, cebule i czosnek posypane pieprzem. Dodac mieso. Posypac sola, pieprzem i papryka. Odlac tluszcz. Plastry baklazana obtoczyc w mace. Smazyc na jasnobrazowy kolor w oleju. W zaroodpornym naczyniu ulozyc usmazone plastry baklazanów. Przykryc miesem. Potem polozyc ponownie baklazany. Nakryc pokrywka. Piec w temp. 180 stopni ok. 30 minut. Jogurt zmieszac z zóltkami i mlekiem. Polac potrawe, nie przykrywac. Piec jeszcze 15 minut.
Greckie pulpeciki z serem feta Skladniki: - 1 kg ziemniaków - 200 g sera feta - 6 dymek - peczek posiekanego koperku - 2 jajka - sok z 1 cytryny - czarny pieprz - okolo 3-4 lyzek maki - 5-6 lyzek oliwy Sposób przyrzadzania: Ziemniaki myjemy i gotujemy w mundurkach w osolonej wodzie. Gdy beda miekkie, odcedzamy, obieramy ze skórki i zgniatamy. Mieszamy z feta, dodajemy drobniutko posiekana dymke, koperek, jajko i sok z cytryny, doprawiamy pieprzem. Jeszcze raz starannie mieszamy. Mase wstawiamy na okolo godziny do lodówki. Po wyjeciu formujemy nieduze kulki, kazda z nich lekko plaszczymy i oprószamy maka. Na patelni rozgrzewamy oliwe. Pulpety smazymy z obu stron, az nabiora zlotego koloru. Papierowym recznikiem zdejmujemy nadmiar tluszczu i podajemy na stól.	Fakes - zupa z soczewicy Skladniki: - 250 g zielonej soczewicy - 250 g dojrzalych pomidorów lub puszka pomidorów bez skórki - 1/2 szklanki oliwy - 2 marchewki pokrojone w kostke - 2 cebule pokrojone w kostke - 2 utarte zabki czosnku - lyzka koncentratu pomidorowego - listek laurowy - sól - pieprz - oregano - 2 lyzki czerwonego octu winnego Sposób przyrzadzania: Na rozgrzanej oliwie w garnku chwile przesmazyc pokrojona w kostke cebule i utarty czosnek. Dodac marchew, listek laurowy i oplukana soczewice. Zalac zimna woda (ok.1 l) i gotowac pól godziny, az zmieknie. Dodac posiekane pomidory bez skórki, koncentrat, sól, pieprz i oregano, gotowac dalsze 15 minut. Przed podaniem doprawic octem. Na stole dodatkowo postawic ocet, oliwe i kilka czarnych oliwek.