Jezyki Grecja

Za granica, glównie w Ameryce i Australii, mieszkalo lub pracowalo tylu Greków, ze w prawie kazdej wiosce mozna porozumiec sie za pomoca jezyka angielskiego lub (w mniejszym stopniu) niemieckiego.

Grecki nie jest jezykiem szczególnie latwym do opanowania, ale odznacza sie niepospolitym pieknem i juz po kilku lekcjach zaczyna sie rozumiec, jak wiele zawdzieczaja mu inne jezyki europejskie. Dodatkowym problemem jest alfabet, jednakze wbrew pozorom mozna go opanowac dosc szybko. Grecka gramatyka jest równie skomplikowana jak polska. Na poczatek najlepiej po prostu mówic, bez zawracania sobie glowy subtelnosciami gramatyki.

Kiedy w XIX w. Grecja wywalczyla niepodleglosc, jej mieszkancy byli niemal w stu procentach analfabetami i poslugiwali sie greka dimotikí (popularna), która przeszla bardzo powazne zmiany od czasów bizantyjskich, a tym bardziej klasycznych. Slownictwo wzbogacilo sie o zapozyczenia z jezyków kolejnych najezdzców: Turków, Wenecjan, Albanczyków i Slowian.

Wsparcie finansowe i intelektualne dla nowego panstwa w znacznej mierze pochodzilo (jak i jego pierwsi przywódcy) z diaspory rozsianej po miastach srodkowej i wschodniej Europy oraz Rosji. Grecy ci, odwolujac sie do wspanialej przeszlosci Grecji, postanowili zniszczyc wszelkie slady obcej okupacji, w tym oczyszczenie jezyka. Stworzono wiec zupelnie nowa wersje jezyka, katharévousa (greka "oczyszczona"), powracajac do skomplikowanej klasycznej gramatyki i od wieków nie uzywanego slownictwa. Katharévousa stala sie oficjalnym jezykiem urzedowym, w szkolach i na uniwersytetach, prasie, biznesie, prawie i wielu prestizowych profesjach.

Spór toczyl sie do poczatku lat 80. Pisarze uzywali dimotikí , która zaczeto kojarzyc z lewicowymi zapatrywaniami politycznymi. Prawicowe rzady lansowaly katharévouse . W latach 30. zmieniono slowianskie nazwy miejscowosci na greckie w wersji klasycznej. Do dzis wystepuja one na wiekszosci drogowskazów i map, nawet jesli mieszkancy uzywaja formy w dimotikí . Junta pulkowników (1967-1974) zmienila decyzje poprzedniego rzadu, by w szkolach nauczac w dimotikí , i nakazala uzywanie katharévousy nawet na opakowaniach slodyczy.

Dimotikí powrócila po upadku rezimu i wyglada na to, ze wygrala. Uzywa sie jej w szkolach, radiu, telewizji i prasie (z wyjatkiem skrajnie prawicowego pisma Estia ) oraz w wiekszosci firm i instytucji. Przy katharévousie uporczywie obstaje jedynie Kosciól i prawnicy.

Dialektami, czesto zupelnie niezrozumialymi dla kogos z zewnatrz, posluguja sie mieszkancy bardziej odludnych rejonów. Przykladem moze byc dialekt w Sfákii na Krecie albo tsakónika na srodkowo-wschodnim Peloponezie. Za najstarszy uchodzi dialekt pasterzy Sarakatsan, najblizszy jezykowi pierwszych osadników doryckich.

Jezyk tradycyjnych rywali Sarakatsan, Wolochów, wywodzi sie od wczesnej wersji laciny i jest zblizony do rumunskiego. Przy granicy pólnocnej mozna uslyszec jezyk macedonski. Jeszcze kilkadziesiat lat temu w wielu wioskach w Attyce, na poludniu Eubei, na pólnocy Ándros i w rejonie argo-saronskim mieszkancy uzywali dialektu sredniowiecznego jezyka albanskiego - arvanitiká . Do dzis zreszta kultywuje go tam starsze pokolenie. W Tracji wielu mieszkanców posluguje sie jezykiem tureckim, natomiast Pomacy uzywaja bulgarskiego z silnymi nalecialosciami greckimi i tureckimi.